Infrastruktura to bezpieczeństwo. Czego uczy wojna na Ukrainie?

Podczas XVI Kongresu Kolejowego w Warszawie organizowanym przez Rynek Kolejowy i Zespół Doradców Gospodarczych TOR odbyła się dyskusja poświęcona kolei jako elementowi odporności państwa w oparciu na wnioskach z konfliktów zbrojnych. Istotną tezę, jako punkt wyjścia do dialogu, przedstawił moderator Marcin Giełzak z podcastu „Dwie Lewe Ręce”, wskazując, że bezpieczeństwo kraju zależy od infrastruktury tak samo jak od siły armii.

– Bezpieczeństwo to nie tylko ilość czołgów i rakiet, ale też infrastruktura, w tym infrastruktura kolejowa. Ciężko przeszacować jej znaczenie, jeśli myślimy o przerzucie sprzętu, zaopatrzeniu frontu i pomocy humanitarnej oraz ewakuacji cywilnej – oznajmił.

Analityk ds. geopolityki Krzysztof Wojczal zgodził się, wskazując, że kolej jest ważna w logistyce wojennej od lat. Przytoczył przykład 1941 roku i operacji Barbarossa, gdy wszystko wskazywało, że III Rzesza swobodnie dostanie się do Moskwy. Tak się jednak nie stało m.in. z uwagi na niedostosowaną kolej.

– Historycy twierdzą, że III Rzesza nie była przygotowana logistycznie pod względem kolejowym do tej kampanii, a błędy w przygotowaniach pogłębiła infrastruktura rosyjska, bo sieć kolejowa w Rosji była rzadsza i rozstaw kolei był inny, więc tory trzeba było przebudowywać. Tabor był niewystarczający, nie dostarczono odpowiedniej ilości logistyki, sprzętu, ludzi. Nieprawdą jest, że Wehrmacht był nieprzygotowany do zimy. Był przygotowany, ale sprzęt został w Niemczech, bo kolej była niewydolna. Od tamtego czasu niewiele się zmieniło – wskazał ekspert.

Jest sieć, ale nie ma równowagi

Dalej dyskusja skupiła się już na nawiązaniu do kwestii wojny ukraińsko-rosyjskiej. Wojczal wskazał, że Ukraina podkreśla, iż kolej utrzymuje wojska na froncie.

– Rosjanie starają się połączenia kolejowe atakować, ale sieć jest gęsta i zawsze można znaleźć obejście, a tory kolejowe są na tyle łatwe do naprawy, że można to zrobić szybko. Do tego trzeba dodać oczywiste fakty, że tylko koleją można dowieźć ciężki sprzęt na front. Nie zastąpi tego transport powietrzny, morski, ani drogowy – przekonywał.

Dodał przy tym, że ukraińska sieć kolejowa w momencie wybuchu wojny liczyła 22 tysiące kilometrów, czyli mniej więcej tyle, ile posiada Polska, jednakże nasz sąsiad jest znacznie większy powierzchniowo. To jest swego rodzaju pozytyw dla bezpieczeństwa Polski, jednakże problemem jest nierównomiernie rozmieszczenie sieci kolejowej. Kłopotem jest właśnie wschodnia flanka, gdzie właśnie na niej brakuje linii, a to ona będzie głównym punktem w przypadku konfliktu, bo zagrożenie obecnie grozi nam tylko ze Wschodu.

– Zagrożenie mamy ze wschodu, ale na wschodzie ta sieć jest najsłabsza. Trzeba się liczyć z tym, że w razie konfliktu, a nawet jeszcze przed nim, w razie sabotażu, linie są podatne na przynajmniej czasowe wyłączenie i pytanie jest, na ile jesteśmy odporni, by sobie radzić z takimi zakłóceniami, bo bez transportu kolejowego trudno będzie myśleć o odpieraniu zagrożenia. Logistyka musi działać na miesiące przed wybuchem konfliktu i trzeba sobie z tym poradzić, by nie było wąskich gardeł i by był odpowiedni tabor. Kolej to jest podstawa logistyczna każdej armii – zakończył wątek Wojczal.

Dual use i prędkość działania

Dalej głos zabrał Krzysztof Mazur prezes Rady Polskich Przedsiębiorców Globalnych i w przeszłości wiceminister rozwoju. Jego zdaniem, perspektywa zagrożeń wschodniej flanki NATO powinna przynieść zasadę rozwoju gospodarczego opartą na założeniu, że wszystkie inwestycje powinny być podwójnego zastosowania.

– Podwójne zastosowanie jest siła odporności państwa w czasie pokoju i ryzyk wojskowych. Kolej jest sztandarowym przykładem tego, że tak to działa, a Ukraina jest najlepszym dowodem. Możemy mówić o przerzutach wojsk, ale podstawowym wymiarem funkcji kolei na Ukrainie jest krwiobieg logistyczny całego państwa. Są analizy, które mówią, że jak pociągi jeżdżą, to ludzie mają świadomość, że państwo działa i można na nim polegać – argumentował.

Dodał jednak, że ważne jest, by posiadać odporny system. Zwrócił uwagę, że Ukraina jest beneficjentem ZSRR, a w kontekście odporności ważna jest możliwość robienia bypassów.

– To nie jest sieć zbudowana przez Ukraińców, a dziedzictwo ZSRR. Wiadomo, w jakim celu ona były budowana. To jest taki trochę chichot historii, że są beneficjentami imperialnej Rosji ZSRR, by walczyć z Rosją putinowską – oznajmił Mazur.

Za kolejną lekcję z wojny za naszą wschodnią granicą wskazał nawiązanie do znanego militarnego powiedzenia, iż armia wyszkolona zaczyna konflikt, a rezerwiści go kończą.

– Podobnie jest w kolei – siłą nie jest to, że system był idealny w 2022 na początku wojny, a że jest w stanie na bieżąco być naprawiony obecnie. Początkowo były ataki na mosty i tory, ale zobaczono, że łatwo je odbudowywać, dlatego teraz Rosjanie atakują lokomotywy, bo trudniej je zastąpić, niż budować tory. To kwestie serwisowania, części zamiennych i tak dalej. Nad tym powinniśmy się zastanawiać. Nie liczy się najszybsza lokomotywa, a ta, do której najszybciej będziemy mieli części zamienne w przypadku uszkodzenia. To są lekcje uniwersalne – wskazał.

W związku z tym zakończył apelem, byśmy myśleli o odporności systemowej w dwóch krokach – dual use oraz szybkim dostępie do serwisowania w przypadku konfliktów.

Z pierwszym punktem nie do końca zgodził się jednak Krzysztof Wojczal. Jego zdaniem, nie wszystko może i powinno być dostosowane do dual use, a Polska powinna być przygotowana na najgorszy scenariusz, jednak jak na razie to nie nastąpiło. Zwrócił uwagę na realne zagrożenie m.in. w sytuacji, gdy zabraknie prądu.

– Jak będziemy przewozić niezbędne towary? Potrzebujemy taboru. Trzeba wrócić do starych zasad wojskowych, gdzie tabor nie będzie tylko napędzany elektrycznie. To nie jest tabor, który przyda się na co dzień i będziemy na nim zarabiać, ale uważam, że ten temat jest istotny, bo w przypadku wojny świat, który znamy, może zniknąć na jakiś czas – wygłosił kontrtezę ekspert.

Dodał jeszcze, że ważnym jest, by mieć oparcie w sojusznikach. Przytoczył tu przykład Portu Gdańsk, który znajduje się blisko Obwodu Królewieckiego i w przypadku wojny utrudnione będzie korzystanie z niego. Tu będzie ważna rozwinięta sieć kolejowa, ale nie tylko w Polsce, ale też w sąsiadach, bo niezbędne będzie przewożenie towarów po torach sojuszników do innych kluczowych portów morskich. Na ten moment – jego zdaniem – tamtejsza sieć kolejowa pozostawia wiele do życzenia.